Uzależnienia wśród dzieci i młodzieży

Dzieci w różnym wieku przejawiają zainteresowanie używkami. Niewątpliwy wpływ na to ma sposób wychowania i styl życia rodziny. Dzieci potrzebują przede wszystkim poczucia więzi i przynależności do rodziny. Chcą czuć, że są kochane, rozumiane i pragną mieć pewność, że mogą liczyć na wsparcie rodziców. Potrzebują szacunku, przyjaznej atmosfery w domu
i poczucia bezpieczeństwa.

 

  1. ALKOHOL

 

Są sytuacje, których nie wolno bagatelizować. Masz prawo się zaniepokoić, gdy zauważysz u dziecka kilka z poniższych objawów równocześnie:

  • Oddala się od ciebie, staje się obce, mimo że wcześniej byliście blisko,
  • Niechętnie podejmuje rozmowy i unika kontaktu, masz wrażenie, że kłamie;
  • Zaczyna mieć kłopoty z nauką, wagaruje;
  • Spada jego zainteresowanie zajęciami, które poprzednio sprawiały mu przyjemność;
  • Wraca późno do domu i stara się wtedy unikać kontaktu;
  • Obserwujesz u dziecka zwiększenie poziomu frustracji i stresu oraz częste zmiany nastroju;
  • Dziecko zmienia zwyczaje związane ze snem i jedzeniem;
  • Zaniedbuje wygląd;
  • Ma nowych znajomych, których nie chce zapraszać do domu;
  • Wyczuwasz zapach alkoholu;
  • Kwestionuje szkodliwość alkoholu i reaguje rozdrażnieniem na próby podjęcia tego tematu.

 

Skutki wczesnej inicjacji alkoholowej.

Sposób picia prezentowany w młodości wykazuje tendencję do utrwalania lub pogłębiania się w życiu dorosłym. Jeżeli ktoś spożywał alkohol od czasu do czasu, sporadycznie, dla towarzystwa, w granicach akceptowanych społecznie, w życiu dorosłym również odznacza się podobnym stosunkiem do alkoholu – pije okazjonalnie. Jeśli jednak dziecko piło coraz więcej i coraz częściej, może już w okresie adolescencji uzależnić się od alkoholu, a problem choroby alkoholowej będzie wracał w życiu dorosłym. Młodzi ignorują konsekwencje zdrowotne picia wódki. Wydaje się im, że alkoholizm to problem, który ich nie dotyczy. Nadużywanie alkoholu przez młodych koresponduje też z innymi patologiami, jak chuligaństwo, ryzykowny seks z wieloma partnerami, bójki, kradzieże, pobicia itp. Młody człowiek zatraca się powoli. Nie ma kontroli nad ilością spożywanych trunków. Statystyki wskazują, że inicjacja alkoholowa przypada średnio na wiek 11-15 lat.

 

  1. PAPIEROSY 

 

Młodzi ludzie, którzy sięgają po papierosy, zwykle w ten sposób chcą zaimponować rówieśnikom. Wydaje im się, że dzięki papierosowi wyglądają doroślej. Liczą na akceptację otoczenia. Niekiedy w towarzystwie, w którym palenie jest normą, osoba niepaląca narażona jest na drwiny i wykluczenie
z grupy. Bardzo często po papierosy sięgają dzieci, które nie odnajdują się
w swojej rzeczywistości – niczym się nie wyróżniają, źle radzą sobie
z niepowodzeniami w szkole i wśród rówieśników.

 

Skutki palenia papierosów przez dzieci:

  • Palenie papierosów niszcząco działa na młody organizm.
  • Należy pamiętać o wszystkich szkodliwych składnikach dymu papierosowego, takich jak amoniak, cyjanek czy formaldehyd. Sama zaś nikotyna odpowiada za uzależnienie od papierosów.
  • Palenie papierosów osłabia układ immunologiczny.
  • Zwiększa podatność na choroby.
  • Istnieje związek między paleniem, a chorobami układu krążenia, zawałami, udarami i niewydolnością serca.
  • Palenie papierosów sprzyja rozwojowi chorób nowotworowych,
    w szczególności raka płuc.
  • Skraca także życie palacza oraz obniża jego jakość.
  • Im wcześniej zacznie się palić, tym gorsze konsekwencje dla zdrowia
    i życia palacza.
  • Osoby, które zaczęły palić przed 15. rokiem życia i palą 20-30 papierosów dziennie żyją średnio o 8 lat krócej.

Niezwykle szkodliwe jest również bierne palenie. U dzieci narażonych na działanie dymu tytoniowego częściej rozwija się

  • Schorzenia ucha środkowego.
  • Schorzenia układu oddechowego.

 

  1. NARKOTYKI

 

Inicjacja narkotykowa, która często przypada na wiek dojrzewania
i testowania rzeczywistości oraz stanowi próbę poszukiwania odpowiedzi na pytanie „Kim jestem?”, nie musi przerodzić się bezpośrednio w uzależnienie od narkotyków. Nie można każdej osoby mającej kontakt ze środkami odurzającymi określić mianem „narkomana”. Niemniej jednak należy być czujnym, by zwykłe eksperymentowanie z używkami nie przekształciło się
w degradujący życie nałóg. W wieku adolescencji wzrasta fascynacja wszystkim, co zakazane, w tym substancjami psychoaktywnymi. Pojawia się ciekawość poznawcza, a jednocześnie brak ugruntowanych umiejętności społecznych, np. zdolności do asertywnej odmowy, kiedy ktoś zachęca do spróbowania środków odurzających.

 

Skutki:

  • Trudności w nauce
  • Nadpobudliwość
  • Agresja
  • Zachowania niekontrolowane
  • Konflikty z rodzicami
  • Wagary, ucieczki z domu itp.

Objawy:

Wszelkie drastyczne zmiany zachowania, które miały miejsce w krótkim czasie.

  • Dziecko może mieć huśtawkę nastrojów – w jednej chwili jest nienaturalnie pobudzone, a niedługo później ospałe i apatyczne.
  • Widoczne są również problemy z koncentracją,
  • Nadwrażliwość na krytykę i niepowodzenia.
  • Dziecko, które zaczęło brać narkotyki, zmienia swoje nawyki i przyzwyczajenia, a także swój rytm dobowy.
  • Często również rezygnuje ze swoich wcześniejszych zainteresowań, gorzej się uczy, pojawiają się także problemy z zachowaniem.
  • Uzależnienie od narkotyków może się przełożyć na konflikty z nauczycielami, kolegami z klasy, częste wagary.
  • Takie dziecko ukrywa przed rodzicami prawdę o sobie, dlatego też staje się bardziej zamknięte i bardziej akcentuje swoją potrzebę prywatności.
  • Izoluje się od rodziny i przyjaciół, a często znajduje sobie nowych, zazwyczaj starszych znajomych, z którymi zaczyna spędzać dużo czasu.
  • Unika rozmów z bliskimi, zamyka pokój na klucz i często przesiaduje
    w nim samotnie.

 

 

 

  1. DOPALACZE

 

Używki i różnego rodzaju dopalacze działają negatywnie nie tylko na zdrowie, ale i na psychikę człowieka. Często dopalacze prowadzą do depresji. Trucizny stosowane w dopalaczach, które uzależniają, często są powszechnie dostępne w zwykłych sklepach. Zdarza się, że sami rodzice nie wiedzą, że kupują swoim pociechom środki uzależniające, tkwiąc w przekonaniu, że dostarczają dziecku potrzebnej energii.

Skutki zażywania dopalaczy nie są jeszcze do końca zbadane. Jedno jest pewne – skutki zażywania dopalaczy są poważne. W zależności od wrażliwości organizmu skutki dopalaczy obejmują:

  • nudności,
  • bóle głowy,
  • zawroty głowy,
  • stany lękowe,
  • bezsenność,
  • drgawki,
  • problemy z oddychaniem,
  • znużenie,
  • urojenia,
  • ataki szału,
  • wysoką gorączkę,
  • nadmierne pocenie się,
  • śpiączkę,
  • wymioty,
  • biegunkę,
  • brązowienie na skórze.

 

  1. INTERNET

 

Nierzadko rodzice dziecka przesiadującego godzinami przed monitorem komputera wierzą, że ich pociecha rozwija się intelektualnie, korzystając
z nowych zdobyczy cywilizacji. Tymczasem, młody człowiek zaczyna powoli tracić orientację między rzeczywistością a światem wirtualnym. Komputer
i Internet stają się przestrzenią, w którą dzieci uciekają, nie radząc sobie ze swoimi problemami.

 

Fizjologiczne skutki siecioholizmu:

  • Długie godziny przed komputerem mogą skutkować wadami postawy, np. skrzywieniami kręgosłupa, bólami kręgosłupa, nadwyrężeniem mięśni karku i nadgarstka.
  • Pojawia się ból i zmęczenie oczu, które wpatrują się godzinami
    w monitor.
  • Ograniczona ilość mrugania powiekami powoduje wysychanie, pieczenie i zaczerwienienie oczu.
  • Z powodu długotrwałego przesiadywania przed komputerem pogarsza się wzrok, a nawet może wystąpić tzw. padaczka ekranowa.
  • Długotrwałe przesiadywanie przed komputerem sprzyja niezdrowemu odżywianiu się, co wpływa na rozwój różnych chorób układu pokarmowego.
  • W wyniku nałogu może rozwinąć się zespół RSI, czyli zespół urazów wynikających z permanentnego przeciążenia organizmu wskutek nieergonomicznych warunków pracy – bóle ramion, przedramion, przegubów i dłoni.
  • Nałogowi internauci skarżą się również na bóle głowy i migreny.
  • Permanentne przebywanie w sieci zmienia rytm okołodobowy, skutkując wahaniami w stężeniu hormonów czy glukozy.
  • W skrajnych przypadkach może dojść do wycieńczenia organizmu
    z powodu długotrwałego przebywania w sieci lub grania w gry komputerowe.

 

Psychologiczne skutki siecioholizmu:

  • Gwałtowna zmiana zachowań wynikająca z zaburzonego rytmu okołodobowego, rozdrażnienie, irytacja, spadek sprawności psychofizycznej.
  • Postępujące unikanie kontaktów z innymi ludźmi – rodziną, znajomymi, przyjaciółmi.
  • Trudności w nawiązywaniu „realnych” kontaktów.
  • Utrata poczucia tożsamości – awatar czy „Ja”?
  • Zacieranie się granicy między światem wirtualnym a rzeczywistością.
  • Wypaczenie wizji świata, np. uodpornienie się na zło, przemoc i agresję, którą wysycone są różne gry komputerowe.
  • Problemy z pamięcią i koncentracją uwagi.
  • Utrudniony proces przyswajania nowych wiadomości.
  • Zachwianie komunikacji werbalnej i niewerbalnej (używanie skrótów, specyficznego języka komunikacji elektronicznej).
  • Ograniczanie tematów rozmów tylko do tego, co wiąże się z siecią
    i Internetem.
  • Postępująca prokrastynacja – patologiczne odkładanie zrobienia czegoś czy podjęcia decyzji na potem.
  • Rozregulowany cykl okołodobowy.
  • Spadek nastroju, a nawet depresja w sytuacji niemożności korzystania
    z komputera.
  • Intelektualne skutki siecioholizmu
  • Utrata zainteresowania nauką przez dzieci.
  • Bezkrytyczna wiara w możliwości komputera.
  • Niezdolność do racjonalnej selekcji danych, z jakimi człowiek spotyka się w sieci – tzw. szok informacyjny.
  • Spadek koncentracji uwagi.
  • Zaburzenia pamięci.

 

Przestrzeganie dzieci i młodzieży przed skutkami uzależnień stanowi bardzo ważny czynnik w profilaktyce, jednocześnie należy skierować uwagę na to co daje radość, przyjemność i poczucie zadowolenia. Istotnym elementem jest rozwijanie wśród dzieci i młodzieży umiejętności psychologicznych, pomocnych w radzeniu sobie z trudnymi sytuacjami życiowymi. Poczucie własnej wartości, uczenie się radzenia ze stresem i przykrymi emocjami to ogromna sztuka . Zdobycie jej może pomóc młodzieży w podejmowaniu słusznych decyzji dotyczących substancji uzależniających.

Umiejętność rozsądnego odmawiania powinna być drogowskazem w życiu.

 

Opracowała:

Sylwia Piwowar

pedagog szkolny